निम्न दुधना प्रकल्प
| १) प्रास्ताविक: |
| निम्न दुधना प्रकल्पाच्या रु. २८४१.५० लक्ष किंमतीच्या अंदाजपत्रकास शासनाने पत्र क्र.पावि/पीआयएम-६९७९/(१७३२) आयएफ दिनांक ३०/५/१९७९ अन्वये प्रशासकिय मंजूरी प्रदान केली आहे.केंन्द्रीय जल आयोगाने पत्र क्र.जीआयएम-६९७९/ ६८०/ जसंअ/(१) दिनांक १/४/१९८३ अनुसार रु. ५३२०.६६ लक्ष किंमतीस मान्यता दिलेली आहे.निम्न दुधना प्रकल्पाच्या कामाचे सुधािरत अंदाजपत्रकास १९९५-९६ नुसार रुपये ४७४०६ लक्ष या किंमतीस शासन निर्णय क्र.निदुप्र /१०९३/ (८२७)/ (८१२४/९३) दिनांक ४ ऑक्टोबर १९९९ अन्वये मान्यता प्राप्त झालेली आहे. तसेच निम्न दुधना प्रकल्पाचे रु. १०२५.७८ कोटी किंमतीच्या व्दितीय सुधारीत अंदाजपत्रकात महामंडळ कार्यालयाचा निर्णय क्र. गोमपाविम/तां-१/निदुप्र/ससा/सुप्रमा/२२/२००८,
दिनांक २१/०१/२००८ अन्वये मान्यता मिळाली आहे. निम्न दुधना प्रकल्पावर मार्च-२००७ अखेर एकूण रुपये ४१२.५२ कोटी खर्च झालेला आहे. या प्रकल्पावर डिसेंबर २००७ पर्यंत २००७-२००८ या र्आाथक वर्षात रु७७.५९ कोटी तर एकूण रु. ४९०.११ कोटी खर्च झाला आहे. सन २००७-०८ या वर्षासाठी या प्रकल्पास रुपये १२८.०७ कोटी अनुदान प्रस्तावित आहे. निम्न दुधना प्रकल्पाच्या समयबध्द कार्यक्रमानुसार प्रकल्पाचे काम जून २०१० पर्यन्त पूर्ण करण्याचे प्रस्तावित आहे. |
|
२) निम्न दुधना प्रकल्पाचे फायदे:- |
| परभणी जिल्हयातील सेलू तालूक्यात मौजे ब्रहमवाकडी येथे दुधना नदीवर निम्न दुधना प्रकल्पाचे काम प्रगतीपथावर आहे सदरील प्रकल्पीय कामामध्ये धरण, डावा व उजवा कालवा, पूनर्वसन व उपसा सिंचन् सिंचन योजना इत्यादी कामाचा समावेश आहे प्रकल्पामुळे खालील फायदे
होतात १) डाव्या व उजव्या कालव्याव्दारे एकूण २८६९८हेक्टर व उपसा सिंचनाव्दारे ५७४० हेक्टर अशी एकूण ३४,४३८हेक्टर एवढया क्षेत्राची सिंचन निर्मित होते, ती जिल्हा निहाय खालील प्रमाणे आहे |
|
|
उपसा सिंचना व्दारे |
कालव्या व्दरे |
एकूण |
| परभणी जिल्हा : |
५० |
२८०९७ |
२८१४७ |
| जालना जिल्हा : |
५६९० |
६०१ |
६२९१ |
| एकूण |
५७४० |
२८६९८ |
३४४३८ |
२) निम्न दुधना प्रकल्पावरील डाव्या व उजव्या तिरावरील विमोचका व्दारे अनुक्रमे (३५० कि व २५० कि अशी एकूण (६०० किवॅ विज निर्मित होणार आहे |
| ३) १२ टीएमसी ० (३४४.८०) दलघमी एवढा जलसाठा निर्माण होणार आहे |
|
३) प्रकल्पाची सद्य:स्थिती |
| ३.१) भूसंपादन :धरणाच्या कामासाठी आवश्यक असणा-या भूसंपादनाची कामे पूर्ण करण्यांत आलेली असून बुडीत क्षेत्राच्या भूसंपादनाची कामे प्रगतीपथावर
आहेत परभणी जिल्हयातील (१) गांव व जालना जिल्हयातील (२१) गांवांच्या शेतजमीनी जून्या गांवठाणसहीत बुडीत क्षेत्रात येतात व (५) गांवाच्या शिवारातील शेत जमिनी अंशत: बुडीत क्षेत्रात येतात. ६९४ हेक्टरपैकी ६३१० हेक्टर बुडीत क्षेत्रातील जमिनीची भूसंपादनाची प्रक्रिया पूर्ण झालेली आहे. उर्विरत ६३४हेक्टर जमिनी पैकी ९० टक्के जमिनीत ८० टक्के अग्रीम मावेजा वाटप झालेला आहे. |
| ३.२) पुनर्वसन : एकूण पुनर्वसीत करावयाच्या २२ गांवाची नविन गांवठाणांची जागा निश्चित करण्यात आली आहे. मह्सूल व वन विभाग पिरपत्रक क्रमांक. आ.पी.ए-१०८७/सी.आर.२४/ १९८७/र-१ मंत्रालय मुंबई-३२ दिनांक २२/०२/१९८७ अन्वये पुनर्वसित गावासाठी १३ नागरी सुविधा पुरवावयाच्य आहेत. नविन गांवठाणात १५ गांवाच्या नागरी सुविधाची कामे पूर्णत्वाच्या मार्गावर आहेत. उर्विरत नविन गांवठाणात नागरी सुविधांची कामे प्रगतिपथावर आहेत. |
| ३.३)प्रकल्पाचे बांधकाम: |
| ३.३.१) ध(द्ध)ण : परभणी जिल्हयातील सेलू तालूक्यात मौजे ब्रह्मवाकडी येथे दुधना नदीवर निम्न दुधना प्रकल्पांतर्गत धरणाचे काम प्रगतीपथावर आहे. धरणाची लांबी ७०२० मी. एवढी असून त्यापैकी मातीधरणाची लांबी ६५८१.२० मी. व दगडी धरणाची लांबी ४३८.८० मी. एवढी आहे. |
| ३.३.२) मातीधरण : मातीधरणाचे काम (३) स्वतंत्र ब-१ निविदाव्दारे तसेच यांत्रिकी संघटनेव्दारे प्रगतीपथावर असून मातीधरणाचे मातीकाम ९८ टक्के पूर्ण झाले आहे. |
| ३.३.३) दगडीधरण: दगडी धरणाची सन १९९९-२००० च्या दरसूचीवर आधािरत रु.२५६७.४५ लक्ष किंमतीची निविदा ऑक्टोबर २००० मध्ये बोलाविण्यात आली. दिनांक २९/११/२००१
रोजी कंत्राटदारास कार्यारंभ आदेश देण्यात आले असून दगडीधरणाचे बांधकामास १ जानेवारी २००२ पासून सुरुवात झाली. दगडीधरणाचे बांधकाम ७५ टक्के पूर्ण झाले आहे. दगडी धरणाच्या नियोजित कार्यक्रमानुसार दगडी धरणाचे बांधकाम जून २००८ पर्यन्त पूर्ण करणे प्रस्तावित आहे. सदरील धरणाचा एकूण जलसाठा ३४४.८० द.ल.घ.मी. आहे. |
| ३.३.४) विमोचके: निम्न दुधना धरणाच्या सा. क्र. २५८० मी व सा. क्र. ५४३० मी वर सिंचन तथा विद्यूत विमोचकाचे काम प्रस्तावित आहे. डाव्या व उजव्या विमोचकाचे खोदकाम बहुतांशी पूर्ण झालेले असून उर्विरत कामासाठी निविदा काढण्यात आलेली आहे. निविदेची अद्यावत किंमत रुपये ८९४७.८० लक्ष आहे व निविदा निश्चितीची कार्यवाही झालेली असून मे. रुद्राणी कन्स्ट्रक्शन कंपनी औरंगाबाद यांचे मार्फत कामास सुरुवात झाली आहे व ५० टक्के काम झाले आहे. |
| ३.३.५) कालवे : निम्न दुधना प्रकल्पा अंतर्गत ६९ कि.मी. लांबीचा डावा कालवा व ४८ कि.मी. लांबीचा उजवा कालवा आहे व त्या खालील सिंचन क्षेत्र अनुक्रमे १५८७० हेक्टर व १२८२८हेक्टर एकूण २८६९हेक्टर सिंचन क्षेत्र आहे. निम्न दुधना डावा कालवा कि.मी. १ ते ३५ व उजवा कालवा कि.मी. १ ते १० ची कामे सुरु झाली आहेत. उजवा कालवा कि.मी. ११ ते २५ च्या निविदा निश्चित झाल्या आहेत. तसेच उजवा कालवा कि.मी. २६ ते ४५ व डावा कालवा कि.मी. ३६ ते ६९ यांची निविदा प्रक्रिया प्रगतिपथावर आहे. |
| ३.३.६) उपसा सिंचन योजना: निम्न दुधना प्रकल्पामुळे विस्थापीत झालेल्या लोकांना दिलासा देण्याच्या दृष्टीने शासनाने विशेष बाब म्हणुन जलाशयातील २० टक्के पाणी
राखीव ठेवून शासकिय खर्चाने उपसा सिंचन योजना
राबवून प्रकल्प बाधीत गांवातील उर्विरत जमीन सिंचना खाली आणण्याचे ठरविले आहे व त्या प्रमाणे शासन पत्र क्रमांक गोपनीय निदुप्र /१०९३ /१७०२ /(२०९/९३) मोप्र(२) दिनांक १३/०१/१९९५ अन्वये जलाशयातील २० टक्के पाणी
राखीव ठेवण्याचे आदेश आहेत. शासनाचे वरील आदेशाच्या अनुषंगाने जलाशयातील २० टक्के पाणी राखीव ठेवून उपसा सिंचन योजना राबविण्याचे तसेच प्रकल्पाचे मूळ भिजणारे क्षेत्र २८६९८ हेक्टर कायम ठेवून उपसा सिंचन व्दारे अतिरिक्त ५७४० हेक्टर जमीन सिंचना खाली आणण्याच्या प्रस्तावास शासनाने शासन पत्र क्रमांक:निदुप्र /७९५ /१५९३/ मोप्र दिनांक २४/०२/१९९७ अन्वये मान्यता दिली आहे. उपसा सिंचन योजनेचा समावेश करताना प्रकल्पाच्या मूळ पीक रचनेत बदल करुन प्रकल्पीय सिंचन क्षेत्र २८६९८ हेक्टर कायम ठेवून उपसा सिंचन व्दारे अतिरिक्त ५७४० हेक्टर क्षेत्र प्रकल्पाचा भाग महणून शासकिय खर्चाने पूर्ण करण्याचे नियोजन केलेले आहे. सदरील उपसा सिंचन योजना अंतर्गत चार उपसा सिंचन योजना प्रस्तावित केल्या आहेत. |
| १) | सातोना उपसा सिंचन योजना | १३७५ हेक्टर |
| २) | कोरेगांव उपसा सिंचन योजना | १५४५हेक्टर |
| ३) | इडोळी उपसा सिंचन योजना | १५५१हेक्टर |
| ४) | श्रीधर जवळा उपसा सिंचन योजना | १२६९ हेक्टर |
| एकूण | ५७४० हेक्टर |
| प्रकल्पाच्या सुधािरत अंदाजपत्रकास शासनाची प्रशासकिय मान्यता प्राप्त झालेली असून उपसा सिंचन योजनासाठी सुधािरत अंदाजपत्रकात रुपये ६९९९ लक्षची तरतुद ठेवण्यांत आलेली आहे. चार ही उपसा सिंचन योजनांची शीर्ष कामे प्रगतिपथावर आहेत. वितरण व्यवस्थेची निविदा प्रक्रिया प्रगतिपथावर आहे. सदरील कामे जून २००८ पर्यंत पूर्ण करण्याचे नियोजन आहे. |
|
४) सिंचन क्षमता : |
| निम्न दुधना प्रकल्पाच्या कालव्याव्दारे २८६९८ हेक्टर सिंचन क्षेत्र व उपसा सिंचनाव्दारे ५७४०हेक्टर सिंचन क्षेत्र ओलीता खाली येणार आहे. |
| ५) ए. आय. बी.पी. प्रस्ताव : |
| केंद्र शासनाच्या अेआय.बी.पी.(Accelerated Irrigation Benefit programme) अंतर्गत वर्ष २००७-०८ साठी रुपये ४३७.४७ कोटीचा तीन वर्षाचा सुधािरत प्रस्ताव सादर करण्यात आलेला आहे पूर्वीच्या रुपये ३१२.०० कोटीच्या प्रस्तावास केंद्र शासनाची मंजूरी प्राप्त झालेली आहे. सन २००७-०८ साठी ११५.०० कोटी अर्थसहाय्याचा प्रस्ताव केंद्रीय जल आयोग, नवी दिल्ली येथे सादर झाला असून प्रस्तावाचे मंजूरीसाठी पाठपुरावा सूरू आहे. |
|
ठळक वैशिष्ट्ये |
| १. | प्रकल्पाचे नांव | निम्न दुधना प्रकल्प. |
| अ) निम्न दुधना प्रकल्प धरण. | ||
| ब) निम्न दुधना प्रकल्प उजवा कालवा. | ||
| क) निम्न दुधना प्रकल्प डावा कालवा. | ||
| ड) चार उपसा सिंचन योजना | ||
| तालुका | सेलू. | |
| जिल्हा | परभणी. | |
| २. | धरणाची जागा | ब्रम्हवाकडी. (दुधना नदीवर ) |
| अक्षवृत्त | १९० २९' उ | |
| रेखावृत्त | ७५० २०' पू | |
| ३. | प्रशासकीय मान्यता: | |
| अ) मूळ प्रशासकीय मान्यता | रुपये २८४१.५०लक्ष ( १९७९ ) | |
| (संदर्भ शासनाचे पत्र कं.मराठी पीआयएम/६९७९/(१७३२)/म दिनांक ३०/०५/१९७९) | ||
| आ) प्रथम सुधारित प्रशासकीय मान्यता | रुपये ४७४०६ लक्ष (सन १९९५/९६ दरसूची प्रमाणे) | |
| (संदर्भ शासन निर्णय क्र.निदुप्र-१०९३/८२७/(१२४/९३)/मोप्र-(२) दिनांक ४/१०/१९९९ ) | ||
| इ) व्दितीय सुधारित प्रशासकीय मान्यता | रुपये १०२५७८.३९ लक्ष (सन २००६-०७ दरसूची प्रमाणे) | |
| ( संदर्भ महामडळ निर्णय क्र. गोमपाविमं / तां १ / निदुप्र / ससा / सुप्रमा / २/ २००८ दिनांक २१/०ह००८ | ||
| ई) प्रकल्पाला पर्यावरण मंत्रालयाची मान्यतेचा संदर्भ ख्/११०१६/९/८२/कदध्-५/ क़्द्य. २४/०१/१९८३ | ||
| उ) प्रकल्पाला केंद्रीय योजना आयोगाची मान्यता मिळाल्याचे वर्ष. | रुपये ५३२०.६६ लक्ष (सन १९८३) | |
| आयोगाचे इंग्रजी पत्र क्र. २(११२)८२-ा/आय अॅड कॅड दिनांक ३१/३/१९८३) | ||
| ४. | प्रकल्प सुरु झाल्याचे वर्ष : | |
| अ) धरण | १९९२-९३. | |
| ब) कालवे | २००४-२००५ | |
| ५. | प्रकल्पावरील खर्च | |
| अद्यायावत खर्च(एकूण इ.टी.पी.सह) | ||
| ३/२००७ अखेर | रुपये ४१२५१.३६ लक्ष | |
| ६. | बुडीत क्षेत्र. (एकूण ) | ६९४४ हेक्टर. |
| अ) सरकारी क्षेत्र.(गांवठाणासह) | निरंक. | |
| आ) वन जमीन. | निरंक | |
| इ) खाजगी शेती. | ६९४४ हेक्टर. | |
| ७. | प्रकल्प बाधीत एकूण गांवे, | २२ गांवे. |
| परभणी जिल्हा. | १ गांव | |
| जालना जिल्हा. | २१ गांवे. | |
| ८. | धरण | ||
| क) पाणलोट क्षेत्र | ४०६५.०० | चौ.कि.मी. | |
| ख) ७५ टक्के विश्वासर्ह्तेची जलनिष्पती | ४६२.३० | द.ल.घ.मी | |
| ग) एकूण पाणी साठा. | ३४४.८० | द.ल.घ.मी. | |
| घ) उपयुक्त पाणी साठा. | २४२.२० | द.ल.घ.मी. | |
| च) मृत पाणी साठा. | १०२.६० | द.ल.घ.मी. | |
| छा) धरणाची महत्तम उंंची | १८.५२ | मीटर | |
| ज) धरणाची लांबी. | |||
| मातीधरण, | ६५८१.०० | मीटर | |
| दगडी धरण | ४३८.८० | मीटर | |
| एकूण लांबी. | ७०२०.०० | मीटर | |
| झ)जलोत्सारणाची लांबी. | |||
| लांबी | ३०३.३० | मीटर | |
| क्षमता | ७८४४ | घ.मी.प्र.सें. | |
| व्दारे | २० | नग | |
| आकार | १२ मी X ८ मी. | ||
| प्रकार | वक्र. | ||
| द) महत्वाच्या पातळया. |
| १) पूर्ण संचय पातळी. | ४२६.५० मी. | |
| २) कमाल जल पातळी. | ४२८.५० मी. | |
| ३) धरण माथा पातळी. | ४३१.५० मी. | |
| ४) किमान रिक्तन पातळी. | ४२०.७० मी. |
| १२. कालवे व सिंचन क्षेत्र (हे.) |
| निम्न दुधना उजवा कालवा | लांबी | वहन क्षमता | सिंचनक्षमता |
| ४८ कि.मी. | ६.९० घमी/से | १२८२८ (हे.) |
| जिल्हा | एकूण क्षेत्र हेक्टर | मशागती खालील क्षेत्र हेक्टर | सिंचन क्षेत्र हेक्टर | पीक क्षेत्र हेक्टर |
| परभणी | १९००५ | १७१०४ | १२८२८ | १९८८३ |
| एकूण(अ) | १९००५ | १७१०४ | १२८२८ | १९८८३ |
| निम्न दुधना डावा कालवा. | लांबी | वहन क्षमता | सिंचनक्षमता |
| ६९ कि.मी. | ८.५० घमी/से | १५८७० (हे.) |
| जिल्हा | एकूण क्षेत्र हेक्टर | मशागती खालील क्षेत्र हेक्टर | सिंचन क्षेत्र हेक्टर | पीक क्षेत्र हेक्टर |
| परभणी | २२६२१ | २०३५९ | १५२६९ | |
| जालना | ८९० | ८०१ | ६०१ | |
| एकूण(ब) | २३५११ | २११६० | १५८७० | |
| एकूण (अ अ ब) | ४२५१६ | ३८२६४ | २८६९८ |
| उपसा सिंचन : |
| जिल्हा | एकूण क्षेत्र हेक्टर | मशागती खालील क्षेत्र हेक्टर | सिंचन क्षेत्र हेक्टर | पीक क्षेत्र हेक्टर |
| परभणी | ७४ | ६७ | ५० | ७७ |
| जालना | ८४३० | ७५८६ | ५६९० | ८८२० |
| एकूण | ८५०४ | ७६५३ | ५७४० | ८८९७ |
| एकूण सिंचन प्रवाही अ उपसा. |
| जिल्हा | एकूण क्षेत्र हेक्टर | मशागती खालील क्षेत्र हेक्टर | सिंचन क्षेत्र हेक्टर | पीक क्षेत्र हेक्टर |
| जालना | ९३२० | ८३८७ | ६२९१ | ९७५२ |
| परभणी | ४१७०० | ३७५३० | २८१४७ | ४३६२७ |
| एकूण | ५१०२० | ४५९१७ | ३४४३८ | ५३३७९ |
| १२. पीक प्रमाण रचना. |
| प्रकार |
टक्केवारी. |
||
|
प्रवाही सिंचन. |
उपसा सिंचन. |
||
| अ) बारमाही. | १) उस. | ३.० | ७.४० |
| २) इतर बारमाही संत्री. | २.०० | ५.०० | |
| ब) दु हंगामी. | १) मिरची. | ३.०० | ३.०० |
| क) खरीप पीके. | १)भात. | ०.०६ | ०.०६ |
| २) लांब धाग्याचा कापूस. | १८.६० | १८.६० | |
| ३)खरीप संकरीत ज्वारी.. | २४.०० | २४.०० | |
| ४) हिरत खत | ०८.४४ | ०१.०४ | |
| ५)खरीप भूईमुग असिंचित | २०.०० | २०.०० | |
| ६) डाळी.( असिंचित) | १५.९० | १५.९० | |
| ७) खरीप भाजीपाला. | ०५.०० | ०५.०० | |
| ड) रब्बी पीके. | १)रब्बी गहू. | १५.०० | १५.०० |
| २) रब्बी संकरीत ज्वारी. | १०.०० | १०.०० | |
| ३) रब्बी संकरीत मका. | १५.०० | १५.०० | |
| ४) हरभरा. | ०५.०० | ०५.०० | |
| इ ) उन्हाळी पीके. | १) उन्हाळी भुईमुग. | १०.०० | १०.०० |
| १५५.०० | १५५.०० | ||